No. 3/1990, p. 1-16
Bernd Thier: De vondsten van kleipijpen uit de Karlsburg in Bremerhaven (1672-1680)

Bij opgravingen van de vesting Karlsburg, die slechts enkele jaren bestaan heeft, werden in 1970 in totaal 1632 fragmenten van kleipijpen gevonden. De datering op grond van de vorm van de kop, de versieringselementen en de merken, van de meest uit Gouda afkomstige pijpen komt overeen met de tijd dat de vesting in gebruik was. Bij enkele exemplaren die, op grond van de vorm van de kop, met zekerheid in de decade na 1670 te dateren zijn, komen de merken "PP" en "Justitia" voor, waarvan het gebruik in Gouda pas na 1680 aangenomen wordt. De vondsten uit de Karlsburg laten dus in enkele gevallen een duidelijk eerdere datering zien van Goudse merken van vijf tot tien jaar.

Fersenpfeifen mit Rosetten und floralen Dekoren am Kopf, Niederlande, vor 1678

No. 3/1990, p. 17-20
Walter Morgenroth: Een prijscourant van de fabriek van Weissenspring in Berlijn

De gebouwen van de rond 1750 opgerichte Berlijnse kleipijpenfabriek van Sophie Rhau (Rauch) werd in 1792 door de koopman Johann Mattheus Gottlob Steinhausen verworven, die hier een verkooppunt voor kleipijpen van de fabriek van Weissenspring aan de Oder vestigde In de akten over de twist van Steinhausen met de kleipijpenfabriek Thormeyer in Berlijn is een prijslijst bewaard gebleven, die inzicht geeft in het productie palet van rond 1795.

Vollbild

No. 3/1990, p. 20-31
Henry Toms: Landsheerlijke verordening over het merken van kleipijpen in het gebied Niedersachsen

Naast makersmerken vind je op kleipijpen ook merken om de pijpen herkenbaar te maken ten dienste van belasting en tol. In de hertogdommen en vorstendommen in Niedersachsen werden in de 18de eeuw een hele reeks van dergelijke merken door de landsheren verordonneerd. In 1713 bepaalde de keurvorst Georg Ludwig von Braunschweig-Lüneburg, dat alle kleipijpen van de nieuw gestichte pijpenfabriek in Celle van de initialen "GLC" voorzien moesten worden. Het merk "het springende paard" werd in 1768 voor alle in het vorstendom Hannover geproduceerde kleipijpen verplicht gesteld. Het merk "GR" staat voor "Georg Rex" en duidt op de drie keurvorsten met deze naam, die eveneens koning van Engeland waren. Dit merk, dat vermoedelijk reeds in 1713 werd ingevoerd, werd vaak ook in combinatie met makersmerken gebruikt.